Početna

DIPLOMATIJA

Diplomatija je pojam koji ima mnogobrojna značenja, ali svima je zajedničko dodirivanje sfere međunarodnih odnosa i inostrane politike. Reč "diplomatija" potiče od grčke riječi diploma, koja je prvobitno označavala dvostruko presavijenu ispravu koja je služila kao dokaz završenog fakulteta. Kasnije je reč poprimila druga, šira značenja, a označavala je službene dokumente (između ostalog sporazume između vladara). Reč diplomatie skovana je, prema nekim izvorima, u Francuskoj u 18. veku, odakle se proširila i u druge evropske jezike. 

Reč diplomatija ima nekoliko značenja: 

Ø      sposobnost, znanje, veština i metod komuniciranja, održavanja međunarodnih odnosa, pregovaranja, rešavanja konfliktnih situacija.

Ø      vođenje državnih poslova na području spoljne politike putem službenih kontakata s drugim subjektima međunarodnih odnosa.

Ø      celokupna državna struktura koja služi predstavljanju neke zemlje u svetu i pojedinim državama, kao i održavanje službenih odnosa s drugim zemljama i međunarodnim organizacijama. Tu državnu strukturu u prvom redu čine ministarstvo spoljnih poslova, te diplomatsko-konzularna predstavništva

Ø      profesija, karijera, struku predstavljanja države u međunarodnim odnosima kojom se bavi diplomata.

Ø      U neformalnom, odnosno u socijalnom smislu, diplomatja označava način rešavanja nesporazuma, razmirica, sukoba mirnim putem. 

Diplomatija je, pre svega, oblik državnih aktivnosti usmerenih na odnose s drugim zemljama i međunarodnim organizacijama. Isti pojam označava i celokupnu državnu strukturu koja služi za predstavljanje sopstvene zemlje u svetu i za održavanje službenih odnosa s drugim subjektima međunarodnih odnosa. Sastavni delovi te strukture su, gotovo u svakoj zemlji, ministarstvo inostranih poslova, kao i diplomatsko-konzularna predstavništva.

Diplomatija u subjektivnom smislu označava sposobnost, znanje, veštinu, metod komuniciranja, održavanja međunarodnih odnosa, pregovaranja, rešavanja konfliktnih situacija. To su karakteristike koje treba posedovati diplomata, odnosno osoba čija je profesija, karijera, odnosno struka predstavljanje države u međunarodnim odnosima. I na kraju, diplomatija je nauka koja proučava i poučava o relevantnim pitanjima u međunarodnim odnosima i vođenju spoljne politke. Kao nauka ona je kompilacija raznih naučnih područja pre svega politike, ali i istorije, geografije, prava, ekonomije i drugih. 

1.      Istorijski razvoj diplomatije 

U svojoj dugoj istoriji diplomatija je prolazila kroz različite promene. Dokazi o savezima, kao i o mirovnim i drugim sporazumima zabeženi su na najstarijim istorijskim spomenicima i pisanim tragovima.

Antička Grčka je, zbog svoje podeljenosti na brojne gradove-države, bila pogodna za razvoj diplomatskih odnosa. Gradovi-države su međusobno slali izaslanike u diplomatske misije koji su bili prihvaćeni i tretirani s dužnom i protokolarnom pažnjom. Rimljani su takođe poštovali strane izaslanke, te im davali određenu zaštitu i povlastice, ali su takav tretman tražili i za svoje izaslanike (fetiales) kod stranih vladara. Međutim, do razvoja diplomatije dolazi tek u kasnijem razdoblju Rimskog Carstva (jer su do tada svi delovi evropskog i mediteranskog prostora bili u sastavu Carstva, pa su se i odnosi smatrali unutrašnjim pitanjem), naročito nakon njegove podjele 395. godine na Istočno i Zapadno, odnosno u doba Vizantijskog Carstva. Održavanje diplomatskih odnosa i slanje izaslanika kod drugih vladara postojalo je i između drevnih indjskih država, ali i između država poput Sirije, Egipta, Kine. Arapski vladari takođe šalju svoje izaslanike. Za razdoblje starog i srednje veka karakteristična je privremena ili ad hoc diplomatija.

Prvi pravi počeci diplomatije javljaju se tek u doba renesanse, razvojem ustanove stalne diplomatije, kada Venecija, Milano, Toskana, Firenca i drugi italijanski gradovi uvode imenovanje diplomatskih predstavnika. Tokom 15. veka stvara se diplomatija kao stalna državna funkicija, a ne kao dotadašnje povremeno slanje i primanje izaslanika. Stalni dipomatski predstavnici imaju jasna, određena prava i dužnosti, uz utvrđivanje pravila njihovog delovanja.

Francuski kardinal Richelieu osnovao je 1626. godine prvo ministarstvo inostranih poslova kao središnje telo za vođenje poslova u međunarodnim odnosima. Nakon Francuske i druge evropske države osnivaju svoja ministarstva inostranih poslova. 

2.      "Bečki kongres" 

Za konkretnije određenje položaja i pravila u vezi s dipomatskim predstavnicima i njihovim funkcijama trebalo je čekati do 1815. godine, kada su države članice Bečkog kongresa nakon napoleonskih ratova prvi puta višestranim (multilateralnim) sporazumom utvrdile pojedina bitna pitanja.

Promene nakon II. Svetskog rata dovode do stvaranja savremene diplomatije, za koju je karakterističan razvoj višestrane, multilateralne diplomatije, pored tradicionalne dvostrane, bilateralne diplomatije. Tome je doprinelo i veliko povećanje broja subjekata međunarodnog prava (pre svega država i međunarodnih organizacija), što je dovelo do povećanja međunarodnih kontakata, ali i jačanja diplomatske službe. 

3.      Diplomatski odnosi 

Diplomatski odnosi su službeni odnosi između država, odnosno drugih subjekata međunarodnih odnosa. Za postojanje diplomatskih odnosa između dvaju zemalja nije neophodno da one imaju međusobno uspostavljena diplomatska predstavništva, odnosno međusobno akreditovane ambasadore diplomatskih predstavništva, iako se nakon uspostavljanja predstavništva može govoriti o stalnim (redovnim) diplomatskim odnosima. Diplomatski odnosi između država i međunarodnih organizacija nazivaju se takođe i kvazi-diplomatskim. 

U praksi postoji nekoliko podela i naziva za pojedinu vrstu odnosa između država: 

Ø      saveznički odnosi,

Ø      dobrosusedski odnosi,

Ø      srdačni odnosi,

Ø      prijateljski odnosi,

Ø      dobri odnosi,

Ø      korektni odnosi,

Ø      indiferentni odnosi,

Ø      hladni odnosi,

Ø      zategnuti odnosi,

Ø      odnosi de facto,

Ø      obustavljeni odnosi,

Ø      prekinuti odnosi.  

4.      Diplomatsko pravo 

Diplomatsko pravo je skup pravila međunarodnog prava koje se odnosni na prava i dužnosti subjekata međunarnog prava (država, međunarnodnih organizacija i dr.) u vezi diplomatskih odnosa, funkcija, privilegija i imuniteta diplomatskih predstavništva i osoblja.

Diplomatsko pravo u velikoj je većini kodificirano Bečkom konvencijom o diplomatskim odnosima, koja je usvojena na Konferenciji Ujedinjenih Nacija 14. aprila 1961. godine, a stupila je na snagu 24. aprila 1964. Ovom Konvencijom kodificiran je najvažniji deo do tada postojećeg običajnog međunarodnog prava, uz neke nove dispozicije. Njom se regulišu prava i obveze država primaoca i država pošaljioca u pogledu stalnih diplomatskih misija bilateralnog karaktera, imunitete i privilegije članova diplomatske misije, administrativnog i tehničkog tima.

Osim Bečke konvencije o diplomatskim odnosima, treba spomenuti i Bečku konvenciju o konzularnim odnosima, usvojenu 1963. godine, a stupila je na snagu 1967. godine. Tom konvencijom regulisan je najveći deo pitanja koja su do tada bila rešavana bilateralnim sporazuma u pogledu karijernih i počasnih konzula, njihovih kancelarija, prava i obveza država primaoca i države pošaljioca, statusa konzularnih funkcionara i konzularnih službenika.

Osim navedenih, izvori diplomatskog prava su i Konvencija o specijalnim misijama iz 1969. godine, bilateralni međunarnodni ugovori, posebno običajno međunarodno pravo (na primer između zemalja Latinske Amerike), ali i opšte običajno međunarnodno pravo koje vredi za pitanja koja nisu uređena konvencijama i bilateralnim ugovorima (tu spadaju dijelovi diplomatskog protokola).

Pod diplomatskim pravom u širem smislu podrazumevaju se i propisi nacionalnog zakonodavstva pojedine države koje uređuju funkcije inostranog zastupanja države (kao što je to u Srbiji Ustav Republike Srbije i pre svega, Zakon o spoljnim poslovima).

5.      Diplomatska misija  

Diplomatska misija je službeno predstavništvo države u drugim državama, kao i pri međunarodnoj organizaciji/konferenciji. Diplomatska misija može biti stalna ili privremena, može biti ad hoc za jedan specifičan posao ili jedan zadatak. 

Funkcije diplomatske misije se sastoje narocito u: 

a) predstavljanju države koja akredituje kod države kod koje se akredituje;

b) zaštiti u državi kod koje se akredituje interesa države koja akredituje i njenih državljana, u granicama koje dozvoljava medunarodno pravo;

c) pregovaraju s vladom države kod koje se akredituje;

d) obaveštavanju, svim dozvoljenim sredstvima, o uslovima i razvoju dogadaja u državi kod koje se akredituje i podnošenju izveštaja o tome vladi države koja akredituje;

e) unapredivanju prijateljskih odnosa i razvijanju privrednih, kulturnih i naucnih odnosa izmedu države koja akredituje i države kod koje se akredituje. 

6.      Podela diplomatije 

            Pokušaj klasifikovanja svih pojavnih oblika i načina pristupa diplomatskoj teoriji i praksi može da nas dovede do razgraničenja, koja nas upućuju na to da notiramo sledeće vrste diplomatije: 

1.       Podela prema istorijskom vremenu: 

Ø      Klasična diplomatija

Ø      Moderna diplomatija 

2.       Podela prema broju strana koje međusobno komuniciraju: 

Ø      Bilateralna diplomatija

Ø      Multilateralna diplomatija 

3.       Podela prema trajanju diplomatske aktivnosti: 

Ø      Stalna diplomatija

Ø      Povremena (as hoc) diplomatija 

4.       Podela prema pristupu javnosti diplomatskim aktivnostima: 

Ø      Javna diplomatija

Ø      Tajna diplomatija 

5.       Podela prema predmetu diplomatske aktivnosti: 

Ø      Vojna diplomatija

Ø      Ekonomska diplomatija

Ø      Kulturna diplomatija

Ø      Naučna diplomatija

Ø      Diplomatija ljudskih prava

Ø      Humanitarna diplomatija 

6.       Ostali oblici diplomatije: 

Ø      Diplomatija na vrhu

Ø      Preventivna diplomatija

Ø      Posrednička diplomatija

Ø      Zvanični kolosek (Track One)

Ø      Diplomatija drugog koloseka (Track Two Diplomacy)

Ø      Globalna diplomatija

Ø      Pseudodiplomatija 

Diplomatija je na najbolji način realizovala svoje zadatke, bez obzira na to o kojoj njenoj vrsti je reč, ukoliko je u stanju da predvidi poteze koje namerava da preduzme druga strana.

Vladimir Tosic 

početna | o nama | usluge | aktuelno | kontakt